Yêu xa.

Câu hỏi.

Gần như ai cũng từng nghe lời cảnh báo này. Yêu xa không bền. Quá nhiều cây số, múi giờ quá bất tiện, và chiếc điện thoại thì khó thay được một bàn tay để nắm. Với những người yêu một ai đó ở thành phố khác hay đất nước khác, lời cảnh báo ấy có thể nghe như một lời tiên đoán. Bài viết này hỏi liệu nghiên cứu có đồng ý hay không: sống xa nhau có làm một mối quan hệ yếu đi, hay khoảng cách có thể khiến hai người gần nhau hơn?

Đây là một câu hỏi thật sự có sức nặng. Nhiều cặp đôi trải qua một phần câu chuyện của mình khi ở xa nhau, vì học tập, vì công việc, hoặc vì họ gặp nhau ở hai bên một biên giới. Với họ, khoảng cách không phải một giai đoạn cần vượt qua thật nhanh. Đó là bối cảnh của chính mối quan hệ, đôi khi kéo dài nhiều năm. Biết điều gì thật sự có ích, và điều gì thật sự gây tổn thương, có thể giúp những năm tháng ấy dễ dàng hơn.

Câu trả lời ngắn gọn đáng hy vọng hơn lời cảnh báo. Nhưng nghiên cứu cũng chỉ ra một rủi ro mà phần lớn mọi người không ngờ tới, và nó đến vào đúng lúc người ta ít ngờ nhất.

Điều những cuốn nhật ký cho thấy.

Một trong những cái nhìn rõ ràng nhất về đời sống hằng ngày của các cặp đôi yêu xa đến từ nghiên cứu nhật ký của L. Crystal Jiang và Jeffrey T. Hancock. Họ đề nghị các cặp đôi đang hẹn hò, một số sống xa nhau và một số sống gần nhau, ghi lại các cuộc trò chuyện mỗi ngày trong một tuần, qua mọi kênh họ dùng: gặp mặt, gọi điện, gọi video, nhắn tin và nhiều cách khác.¹ Mỗi người trong cặp tự ghi chép riêng, nhờ đó các nhà nghiên cứu có thể so sánh điều mỗi người chia sẻ và cách mỗi người nhìn nhận người kia.¹

Điểm xuất phát của nghiên cứu đáng được chú ý. Niềm tin phổ biến là rất khó giữ sự gần gũi khi ở xa, vậy mà các nghiên cứu trước đó đã gợi ý rằng các cặp đôi yêu xa cho biết mức độ tin tưởng và hài lòng ngang bằng các cặp sống gần nhau, thậm chí cao hơn.¹ Jiang và Hancock muốn biết vì sao.

Họ tìm thấy một mô thức gồm hai phần. Các cặp đôi sống xa nhau bộc lộ bản thân nhiều hơn trong các cuộc trò chuyện, và họ hình thành cái nhìn lý tưởng hóa hơn về hành vi của người yêu, nhìn sự cởi mở của người kia bằng con mắt ấm áp hơn.¹ Cùng nhau, hai xu hướng này gắn với cảm giác gần gũi mạnh mẽ hơn.¹ Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện rằng mức độ của những tác động này phụ thuộc vào kênh giao tiếp: kênh đó mang bao nhiêu tín hiệu, có diễn ra theo thời gian thực hay không, và có dùng được khi đang di chuyển hay không.¹

Nói đơn giản, khoảng cách dường như khiến người ta cố gắng nhiều hơn. Khi thời gian bên nhau có hạn, mỗi cuộc trò chuyện đều nặng ký hơn. Người ta bỏ qua những câu chuyện xã giao và nói điều thật sự quan trọng. Và khi người yêu ở xa, thật dễ đọc lời của họ bằng sự bao dung, lấp những khoảng trống bằng phiên bản tốt đẹp nhất của họ.

Đây là tin tốt cho bất kỳ ai đang yêu xa. Sự gần gũi không chỉ nằm ở việc hai người ở chung một căn phòng bao nhiêu lần. Nó còn nằm ở việc bạn mang bao nhiêu phần con người mình vào mỗi lần trò chuyện.

Vì sao được nhìn thấy nhau lại quan trọng.

Nếu khoảng cách có thể làm cuộc trò chuyện sâu sắc hơn, câu hỏi tiếp theo là kiểu trò chuyện nào giúp ích nhiều nhất. Ngày nay, các cặp đôi ở xa có nhiều lựa chọn hơn bao giờ hết: tin nhắn, tin nhắn thoại, cuộc gọi, ảnh, cuộc gọi video, mạng xã hội. Chúng có như nhau không?

Một nghiên cứu của Adam J. Hampton, Jessica Rawlings, Stanislav Treger và Susan Sprecher đã xem xét chính điều này. Họ khảo sát 588 người đang yêu xa vào thời điểm đó, từ một mẫu trực tuyến đa dạng, về tần suất họ dùng các cách giữ liên lạc khác nhau, mức độ hài lòng với việc giao tiếp và mức độ hài lòng với mối quan hệ nói chung.² Các tác giả lưu ý rằng phần lớn các nghiên cứu trước đây về công nghệ và các cặp đôi chỉ tìm hiểu những người sống gần nhau, và đó là một phần lý do nghiên cứu này hữu ích.²

Kết quả rõ ràng ở một mặt và bất ngờ ở mặt khác. Dùng các kênh thường xuyên hơn đi cùng với mức hài lòng cao hơn, cả về giao tiếp lẫn về mối quan hệ.² Tin nhắn là kênh được dùng nhiều nhất.² Nhưng đó không phải kênh gắn chặt nhất với hạnh phúc. Cuộc gọi video, trong nghiên cứu này được đo bằng việc dùng Skype, là yếu tố dự báo mạnh nhất cho cả sự hài lòng với mối quan hệ lẫn sự hài lòng với giao tiếp.² Và mối liên hệ giữa cuộc gọi video và sự hài lòng với mối quan hệ đi qua sự hài lòng với giao tiếp: những người gọi video nhiều hơn cảm thấy hài lòng hơn với cách họ giao tiếp, và điều đó lại đi cùng với cảm giác tốt hơn về mối quan hệ.²

Điều này khớp với những gì nhiều cặp đôi biết qua trải nghiệm. Chữ trên màn hình có ý nghĩa, nhưng gương mặt nói được nhiều hơn. Một nụ cười, một khoảng lặng, một ánh mắt mệt mỏi cuối ngày dài: những tín hiệu nhỏ ấy giúp mỗi người cảm thấy được thấu hiểu. Tin nhắn tốt cho việc giữ kết nối suốt cả ngày. Được nhìn thấy nhau mới khiến sự kết nối trở nên trọn vẹn.

Cần nói thêm một điều thận trọng. Đây là một cuộc khảo sát thực hiện tại một thời điểm, nên nó cho thấy những thói quen nào đi cùng nhau, chứ không cho thấy thói quen nào gây ra kết quả nào.² Có thể các cặp đôi hạnh phúc hơn chỉ đơn giản là gọi video nhiều hơn. Dù vậy, mô thức này vẫn khớp với nghiên cứu nhật ký: sự liên lạc phong phú và cá nhân hơn đi cùng với cảm giác gần nhau hơn.

Rủi ro mà phần lớn mọi người không ngờ tới.

Đến đây, bức tranh khá đáng khích lệ. Nếu các cặp đôi yêu xa có thể cảm thấy gần gũi như các cặp sống gần nhau, thì tiếng xấu của yêu xa từ đâu mà ra? Một phần câu trả lời có thể không nằm ở chính khoảng cách, mà ở lúc khoảng cách kết thúc.

Laura Stafford, Andy J. Merolla và Janessa D. Castle đã nghiên cứu điều xảy ra khi các cặp đôi yêu xa chuyển về sống cùng một nơi.³ Họ phát hiện rằng khoảng một nửa số cặp đôi yêu xa bước tới giai đoạn đó, trong khi nửa còn lại chia tay ngay trong thời gian xa cách.³ Và trong số các cặp đã đoàn tụ, cứ ba cặp thì có một cặp chia tay trong vòng ba tháng sau khi về với nhau.³

Con số ấy khiến nhiều người bất ngờ. Đoàn tụ là khoảnh khắc các cặp đôi mơ ước, là dấu chấm hết cho những sân bay và những lần tạm biệt. Vì sao đó lại là lúc nguy hiểm? Các nhà nghiên cứu mô tả đây là giai đoạn thay đổi và xáo trộn trong mối quan hệ.³ Họ cũng lưu ý rằng sự lý tưởng hóa có thể lớn dần trong thời gian xa cách có thể tạo ra những kỳ vọng mà cuộc sống chung hằng ngày không đáp ứng được.³

Đây là chỗ hai nửa của nghiên cứu gặp nhau. Chính cái nhìn bao dung dành cho người yêu, vốn giúp sự gần gũi khi ở xa, có thể trở thành vấn đề khi ở gần. Khi hai người chung một căn bếp, một khoản chi tiêu và cả những ngày tâm trạng tệ, phiên bản lý tưởng của một người sẽ gặp con người thật. Những thói quen chưa từng lộ ra trong cuộc gọi video trở thành một phần của mỗi ngày. Những xung đột nhỏ từng dễ gác lại khi thời gian bên nhau quý giá giờ phải được đối mặt.

Điều này không có nghĩa là đoàn tụ chắc chắn thất bại. Hai trong ba cặp đôi đoàn tụ trong nghiên cứu đó vẫn còn bên nhau sau ba tháng đầu.³ Nhưng nó gợi ý rằng bước chuyển từ xa nhau sang bên nhau cần được chăm chút không kém gì chính khoảng cách.

Điều này có ý nghĩa gì với các cặp đôi khác quốc gia.

Với những cặp đôi gặp nhau ở hai bên một biên giới, khoảng cách thường không phải một chương ngắn. Nó có thể kéo dài qua các thủ tục thị thực, hợp đồng công việc và những quyết định của gia đình. Nghiên cứu gợi ra vài bài học thực tế cho quãng thời gian đó.

Thứ nhất, bản thân khoảng cách không phải kẻ thù. Bằng chứng cho thấy các cặp đôi yêu xa có thể hài lòng và gần gũi không kém các cặp sống gần nhau, và nhiều điều phụ thuộc vào cách họ giao tiếp.¹² Một mối quan hệ không cần ở chung một căn phòng mới là thật.

Thứ hai, chiều sâu quan trọng hơn số lượng. Nghiên cứu nhật ký cho thấy những người yêu xa bộc lộ bản thân nhiều hơn, và sự cởi mở ấy đi cùng với cảm giác gần gũi mạnh mẽ hơn.¹ Một tin nhắn ngắn giữ cho cả ngày được kết nối, nhưng chính những cuộc trò chuyện mà người ta nói ra điều mình thật sự cảm thấy mới xây đắp sự gần gũi.

Thứ ba, gương mặt có ích. Trong cuộc khảo sát những người đang yêu xa, gọi video là thói quen gắn chặt nhất với sự hài lòng, cả về giao tiếp lẫn về mối quan hệ.² Những cuộc gọi video đều đặn, dù ngắn, có thể đáng được giữ gìn, kể cả khi múi giờ khó khăn.

Thứ tư, hãy chuẩn bị cho ngày đoàn tụ chu đáo như cho quãng thời gian xa nhau. Phát hiện rằng một phần ba số cặp đoàn tụ chia tay trong ba tháng nhắc chúng ta rằng sống chung là một giai đoạn mới, không chỉ là một cái kết có hậu.³ Trước khi chuyển về sống cùng, việc nói chuyện thẳng thắn về sinh hoạt hằng ngày, tiền bạc, không gian riêng và kỳ vọng của mỗi người có thể giúp ích. Nhớ rằng người bạn đón ở sân bay chính là người bạn vẫn trò chuyện bấy lâu, với những khuyết điểm bình thường mà màn hình không cho thấy, cũng có thể giúp ích.

Cuối cùng, một lời về sự lý tưởng hóa. Nhìn người yêu bằng ánh mắt trìu mến không phải là sai. Đó là một phần cách tình yêu vận hành, dù xa hay gần. Mục tiêu không phải là thôi ngưỡng mộ người mình yêu, mà là dành chỗ cho bức tranh trọn vẹn khi nó dần hiện ra, và xem những tháng đầu bên nhau là thời gian để tìm hiểu nhau lần nữa.

Câu trả lời.

Vậy, sống xa nhau có làm mối quan hệ yếu đi không? Nghiên cứu cho thấy không nhất thiết như vậy. Các cặp đôi sống xa nhau có thể cảm thấy gần gũi như các cặp sống gần, đôi khi còn hơn, nhất là khi họ mở lòng với nhau và được nhìn thấy gương mặt nhau.¹² Khoảng cách thậm chí có thể mài sắc những thói quen xây đắp sự gần gũi, vì mỗi cuộc trò chuyện đều có giá trị.

Thử thách khó hơn thường đến sau, khi khoảng cách kết thúc và cuộc sống thật bắt đầu.³ Những cặp đôi lường trước bước chuyển ấy, nói chuyện với nhau về nó và cho mình thời gian để thích nghi sẽ có nhiều khả năng mang theo sự gần gũi đã vun đắp khi xa nhau vào cuộc sống họ cùng xây dựng.

Nguồn.

1. L. Crystal Jiang and Jeffrey T. Hancock (2013). Absence Makes the Communication Grow Fonder: Geographic Separation, Interpersonal Media, and Intimacy in Dating Relationships. Journal of Communication, 63(3), 556–577. doi:10.1111/jcom.12029
2. Adam J. Hampton, Jessica Rawlings, Stanislav Treger and Susan Sprecher (2018). Channels of Computer-Mediated Communication and Satisfaction in Long-Distance Relationships. Interpersona: An International Journal on Personal Relationships, 11(2), 171–187. doi:10.5964/ijpr.v11i2.273
3. Laura Stafford, Andy J. Merolla and Janessa D. Castle (2006). When long-distance dating partners become geographically close. Journal of Social and Personal Relationships, 23(6), 901–919.