Cùng nhau đối mặt với căng thẳng.

Câu hỏi.

Cặp đôi nào rồi cũng sẽ gặp căng thẳng. Với những cặp đôi sống ở hai quốc gia khác nhau, căng thẳng thường đến sớm và ở lại khá lâu. Có thị thực phải chờ, tiền bạc phải tính toán, múi giờ phải xoay xở và gia đình phải thuyết phục. Nhiều người cho rằng những cặp đôi bền lâu là những cặp ít căng thẳng hơn. Nghiên cứu gợi ra một ý khác: điều có thể quan trọng không kém là cách hai người cùng nhau xử lý căng thẳng. Bài viết này đặt ra một câu hỏi đơn giản nhưng câu trả lời rất rộng: khi cuộc sống trở nên khó khăn, cách một cặp đôi cùng nhau đối mặt như một đội có ảnh hưởng đến việc họ hạnh phúc đến đâu không?

Các nhà nghiên cứu từ lâu đã nhận thấy căng thẳng từ bên ngoài có thể tràn vào mối quan hệ và khiến hai người đối xử với nhau tệ hơn.¹ Một tuần làm việc vất vả, một thị thực bị chậm trễ hay một người cha mẹ ốm đau hiếm khi nằm yên trong chiếc hộp riêng của nó. Nó lộ ra thành sự cáu kỉnh, một tin nhắn trả lời chậm hay một cuộc gọi kết thúc không vui. Với những cặp đôi không thể ở chung một căn phòng, những khoảnh khắc đó khó hàn gắn hơn, vì cuối buổi tối không có một cái ôm. Vì vậy, câu hỏi về cách các cặp đôi xử lý căng thẳng không hề trừu tượng với những người yêu nhau xuyên biên giới. Nó định hình gần như mọi tuần trong mối quan hệ.

Các nhà tâm lý học gọi điều này là ứng phó đôi, đơn giản nghĩa là cùng nhau ứng phó như một cặp. Khái niệm này bao gồm cách một người kể cho người kia về căng thẳng của mình, cách người kia phản hồi, và việc hai người có xem vấn đề là của chung hay không. Chủ đề này đã được nghiên cứu suốt nhiều thập kỷ, ở nhiều quốc gia, với hàng nghìn cặp đôi. Điều đó khiến nó trở thành một trong những ý tưởng được kiểm chứng kỹ nhất trong khoa học về các mối quan hệ, và là một trong những ý tưởng hữu ích nhất cho những người yêu nhau xuyên biên giới.

Cùng nhau đối mặt trông như thế nào.

Một bài tổng quan năm 2019 đã gom các mô hình chính về ứng phó đôi vào một khung chung.² Khung này bắt đầu bằng việc kể cho người kia về căng thẳng, tiếp theo là những phản hồi tích cực từ một người, như hỗ trợ, đồng cảm, nhận làm thay một việc hoặc chủ động tham gia.² Cùng bài tổng quan đó so sánh những phản hồi có ích, như đồng cảm, hỗ trợ và nhường nhịn, với những phản hồi có hại, như rút lui hay thù địch.² Đây là một tấm bản đồ hữu ích. Nó cho thấy cùng nhau đối mặt không phải là một việc duy nhất, mà là một chuỗi những bước nhỏ, mỗi bước đều có thể diễn ra tốt hoặc tệ.

Các nhà nghiên cứu cũng phân biệt sự hỗ trợ bạn trao đi, sự hỗ trợ bạn cảm thấy mình nhận được từ người kia, và việc hai người cùng ứng phó như một cặp.³ Trong mô hình ứng phó cộng đồng, bước cuối cùng là cùng hành động: hai người lập một kế hoạch chung để giảm thiệt hại và đáp ứng những gì tình huống đòi hỏi.² Sự khác biệt giữa các hình thức này rất dễ bị bỏ qua trong cuộc sống hằng ngày. Bạn có thể tin rằng mình đang hỗ trợ, trong khi người kia hoàn toàn không cảm thấy được hỗ trợ. Nghiên cứu xem đó là những điều riêng biệt, vì chúng thường đúng là như vậy.

Bài tổng quan cũng mô tả hai thói quen xuất phát từ ý tốt, che chở người kia khỏi tin xấu và bảo vệ họ quá mức, mà người ta hay dùng khi có bệnh tật nhưng rốt cuộc có thể gây hại.² Bài viết cho biết bảo vệ quá mức được xem là một hình thức ứng phó đôi tiêu cực, với bằng chứng gây hại cho cả người đó lẫn mối quan hệ.² Nói cách khác, giấu một vấn đề để người kia khỏi lo có thể phản tác dụng. Được che chở không giống với được hỗ trợ.

Một ý tưởng liên quan, gọi là ứng phó cộng đồng, tập trung vào việc hai người có xem vấn đề là của cả hai thay vì của riêng một người hay không.⁴ Các nhà nghiên cứu đo điều này một phần qua việc các cặp đôi nói chúng ta và của chúng ta thường xuyên đến đâu, thay vì tôi và của tôi.⁴ Trong một nghiên cứu về các cặp đôi đối mặt với bệnh suy tim, việc người vợ hoặc chồng khỏe mạnh dùng từ chúng ta dự báo sự cải thiện về triệu chứng và sức khỏe chung của người bệnh trong sáu tháng sau đó.⁴ Nghiên cứu đó xem xét một khủng hoảng sức khỏe chứ không phải chuyện hẹn hò, và một mối liên hệ như vậy không chứng minh rằng chỉ lời nói thôi có thể chữa lành. Dù vậy, nó phù hợp với khuôn mẫu chung: những cặp đôi xem vấn đề là của chúng ta thường ổn hơn.

Các nghiên cứu phát hiện điều gì.

Một trong những nghiên cứu vững chắc nhất đã theo dõi 240 cặp đôi, đo mức căng thẳng và cách họ cùng nhau ứng phó mỗi năm một lần trong năm năm.³ Mọi hình thức ứng phó đôi mà nghiên cứu đo được đều đi kèm với mức hài lòng cao hơn trong mối quan hệ, cả về tổng thể lẫn từ năm này sang năm khác.³ Đồng thời, mức hài lòng vẫn phụ thuộc vào lượng căng thẳng mà mỗi người phải đối mặt.³ Cùng nhau đối mặt với căng thẳng và xem người kia là người giúp đỡ mình là điều quan trọng nhất.³ Nghiên cứu cũng phát hiện sự hỗ trợ của người kia trong một năm nhất định đi kèm với mức hài lòng cao hơn, nhất là ở những người gánh nhiều căng thẳng hơn nói chung.³ Điểm cuối cùng này quan trọng với những cặp đôi chịu áp lực kéo dài. Sự hỗ trợ dường như có ý nghĩa nhất khi cuộc sống khó khăn nhất.

Một nghiên cứu với 1.823 người đang trong mối quan hệ tại Ý đã xem xét cách họ đối phó với nỗi lo trong đại dịch COVID-19.⁵ Nỗi lo về đại dịch gắn với mức hạnh phúc thấp hơn.⁵ Nhưng nỗi lo cũng đi kèm với việc người ta nói rõ cho người kia về căng thẳng của mình, điều này đi kèm với việc người kia đáp lại bằng sự hỗ trợ, và điều đó lại đi kèm với mức hạnh phúc tốt hơn.⁵ Ở những người không hài lòng với mối quan hệ, việc nói ra căng thẳng không gắn với một phản hồi mang tính hỗ trợ.⁵ Các tác giả mô tả việc kể cho người kia về căng thẳng là bước đầu tiên của việc cùng nhau đối mặt.⁵ Họ nói thêm rằng nói rõ ra giúp tránh hiểu lầm và nhận được kiểu giúp đỡ phù hợp.⁵ Vậy nên nói thành lời có vẻ là bước đầu tiên, nhưng nó hiệu quả nhất khi mối quan hệ vốn đã ở trạng thái khá ổn. Chỉ nói ra thôi thì không thể làm hết mọi việc.

Một câu hỏi quan trọng với độc giả của Ember là liệu những điều này có đúng ở ngoài các nước phương Tây hay không. Một phân tích trước đó cho rằng văn hóa và giới tính không làm thay đổi mối liên hệ giữa cùng nhau ứng phó và sự hài lòng, nhưng các mẫu của nó đến từ Bắc Mỹ và Tây Âu.¹ Một nghiên cứu sau đó đã kiểm tra điều này với 7.973 người đã kết hôn tại 35 quốc gia.¹ Nghiên cứu phát hiện mối liên hệ giữa cùng nhau ứng phó và sự hài lòng khác nhau giữa các quốc gia.¹ Ở một số nước, mối liên hệ này mạnh hơn ở nam giới, còn ở những nước khác lại mạnh hơn ở nữ giới.¹ Các tác giả kết luận rằng văn hóa và giới tính định hình cách hành vi ứng phó ảnh hưởng đến các mối quan hệ trên khắp thế giới.¹

Giới hạn của bằng chứng.

Hai nghiên cứu về văn hóa không thống nhất với nhau, và cần thẳng thắn về điều đó. Một phân tích không thấy khác biệt theo văn hóa, trong khi nghiên cứu ở 35 quốc gia lại thấy những khác biệt thật sự. Lý do khả dĩ nhất nằm ở đối tượng được nghiên cứu: nghiên cứu thứ nhất dựa trên mẫu phương Tây, còn nghiên cứu thứ hai vươn xa hơn nhiều. Nhưng bằng chứng vẫn chưa cho biết chính xác cách ứng phó nào hiệu quả nhất ở quốc gia nào. Nó chỉ cho biết mức độ mạnh yếu của mối liên hệ không giống nhau ở mọi nơi.

Một bài tổng quan lớn năm 2022 cho thấy lĩnh vực nghiên cứu này rộng và không đồng đều đến mức nào: nó bao gồm 643 nguồn với 112.923 người.⁶ Phần lớn các nghiên cứu đó đến từ các nước phương Bắc, đặc biệt là Hoa Kỳ và châu Âu.⁶ Phần lớn nhất là các nghiên cứu cắt ngang, tức chụp lại một khoảnh khắc, tiếp theo là các nghiên cứu định tính và nghiên cứu theo dõi dài hạn.⁶ Các tác giả kêu gọi thêm nghiên cứu với các cặp đôi đến từ nhiều nền tảng văn hóa, xã hội và dân tộc khác nhau.⁶ Những nghiên cứu chụp lại một khoảnh khắc có thể cho thấy hai điều đi cùng nhau, nhưng không cho thấy điều nào gây ra điều nào. Có thể đơn giản là các cặp đôi hạnh phúc thấy dễ hỗ trợ nhau hơn, chứ không phải sự hỗ trợ tạo ra hạnh phúc.

Cũng có những khoảng trống khác. Không nghiên cứu nào xem xét riêng các cặp đôi sống ở hai quốc gia khác nhau. Nghiên cứu ở Ý chỉ ghi nhận một quốc gia trong một năm bất thường. Phần lớn nghiên cứu về cách nói chúng ta đến từ những cặp đôi đang đối mặt với bệnh tật. Vì vậy, chúng ta nên xem những bài học này là những khuôn mẫu vững chắc, chứ không phải sự bảo đảm.

Tổng kết lại.

Gộp lại, các bằng chứng chỉ về một hướng. Bản thân căng thẳng có ảnh hưởng, và không có sự phối hợp nào xóa bỏ được nó. Nhưng cách hai người đối mặt với căng thẳng gắn liền, hết lần này đến lần khác, với mức độ hài lòng của họ. Khuôn mẫu này đúng trong một nghiên cứu kéo dài năm năm, một cuộc khảo sát lớn trong đại dịch và một nghiên cứu trải rộng 35 quốc gia, dù mức độ mạnh yếu khác nhau ở mỗi nơi.

Chuỗi này dường như vận hành như sau. Trước tiên, một người nói rõ điều đang đè nặng lên mình. Sau đó, người kia đáp lại bằng sự hỗ trợ thật lòng, chứ không bằng thái độ thù địch, sự xa cách hay việc giấu sự thật. Theo thời gian, cặp đôi bắt đầu xem các vấn đề là của chung. Khi bất kỳ mắt xích nào trong chuỗi đó yếu đi, phần còn lại cũng bị ảnh hưởng. Khi chuỗi đó vững, các cặp đôi dường như vẫn gần gũi hơn ngay cả khi căng thẳng không biến mất.

Hãy hình dung hai cặp đôi cùng gặp một sự chậm trễ thị thực như nhau. Ở cặp thứ nhất, một người im lặng nhiều ngày để người kia khỏi lo, còn người kia hiểu sự im lặng là xa cách và cũng rút lui. Ở cặp thứ hai, một người nói thẳng rằng tin này khiến mình suy sụp, và người kia hỏi người ấy muốn một kế hoạch hay chỉ cần có người ở bên tối nay. Sau đó họ ngồi lại trong một cuộc gọi và cùng quyết định bước tiếp theo. Sự chậm trễ hoàn toàn giống nhau, nhưng hai mối quan hệ bước ra khỏi tuần đó ở những trạng thái rất khác nhau. Nghiên cứu không hứa rằng cặp thứ hai sẽ luôn bền lâu, nhưng gợi ý rằng cơ hội của họ tốt hơn.

Với những cặp đôi yêu nhau xuyên biên giới, đó là tin tốt. Bạn không thể kiểm soát cơ quan cấp thị thực, tỷ giá hay ý kiến của gia đình. Bạn có thể kiểm soát cách hai người nói với nhau về những điều đó. Nghiên cứu cho thấy phần này không phải là chi tiết nhỏ, mà rất gần với cốt lõi của điều giữ cho một mối quan hệ bền chặt.

Điều này có ý nghĩa gì với bạn.

Hãy bắt đầu bằng việc gọi tên căng thẳng của bạn một cách rõ ràng, thay vì mong người kia tự đoán ra. Khoảng cách khiến việc đoán càng khó hơn, vì hai người không thể nhìn thấy gương mặt nhau sau một ngày tồi tệ. Một tin nhắn ngắn như “hôm nay công việc tệ quá, tối nay mình nói chuyện được không?” cho người kia một cơ hội rõ ràng để giúp. (trích dẫn đã dịch) Rồi hãy hỏi họ muốn được giúp theo cách nào. Có người muốn lời khuyên, có người muốn được an ủi, và có người muốn bạn gánh bớt một việc nhỏ cho họ.

Hãy kìm lại ý muốn giấu tin xấu để bảo vệ người kia. Điều đó có vẻ tử tế, nhưng nghiên cứu cho thấy nó thường khiến cả hai thấy cô đơn hơn. Hãy cố nói về những vấn đề chung như vấn đề của chúng ta, vì một lần thị thực bị chậm hay một khoảng chờ dài trước khi gặp nhau là điều hai người cùng đối mặt. Hãy đặt một giờ cố định để hỏi han nhau phù hợp với múi giờ của cả hai, để căng thẳng có nơi để đáp xuống.

Khi người kia chia sẻ căng thẳng, hãy lắng nghe và đáp lại trước khi tìm cách sửa. Một câu như “nghe thật sự rất khó khăn” thường mở ra một cuộc trò chuyện tốt hơn so với việc nhảy ngay vào giải pháp. (trích dẫn đã dịch) Nếu bạn đề nghị giúp, hãy giúp cụ thể, chẳng hạn cùng kiểm tra một mẫu đơn hoặc ở lại trong cuộc gọi khi họ phải gọi một cuộc điện thoại khó khăn. Theo thời gian, những việc nhỏ như vậy trở thành thói quen cùng nhau đối mặt với mọi chuyện. Và khi một giai đoạn căng thẳng qua đi, nói chuyện về điều gì đã hiệu quả có thể giúp ích, để hai người sẵn sàng cho lần sau.

Nghe một giọng nói có thể mang lại sự an ủi mà chữ viết không làm được. Trên Ember, cuộc gọi thoại và video cùng Thư cho bạn không gian cho cả những lần hỏi han nhanh lẫn những cuộc trò chuyện dài hơn, chậm hơn mà những tuần khó khăn cần đến. Nếu căng thẳng bắt đầu lấn át mọi thứ với một trong hai người, nói chuyện với ai đó bên ngoài mối quan hệ, như một người bạn đáng tin hoặc một chuyên viên tư vấn, có thể giúp ích. Những cặp đôi bền chặt không phải là những cặp không có vấn đề. Họ là những người vẫn tiếp tục hướng về nhau khi vấn đề ập đến.

Nguồn.

1. Peter Hilpert et al. (2016). The Associations of Dyadic Coping and Relationship Satisfaction Vary between and within Nations: A 35-Nation Study. Frontiers in Psychology. doi:10.3389/fpsyg.2016.01106
2. Mariana Karin Falconier and Rebekka Kuhn (2019). Dyadic Coping in Couples: A Conceptual Integration and a Review of the Empirical Literature. Frontiers in Psychology. doi:10.3389/fpsyg.2019.00571
3. Petruta P. Rusu et al. (2020). Stress, dyadic coping, and relationship satisfaction: A longitudinal study disentangling timely stable from yearly fluctuations. PLOS ONE. doi:10.1371/journal.pone.0231133
4. Kelly E. Rentscher (2019). Communal Coping in Couples With Health Problems. Frontiers in Psychology. doi:10.3389/fpsyg.2019.00398
5. Silvia Donato et al. (2021). Together Against COVID-19 Concerns: The Role of the Dyadic Coping Process for Partners’ Psychological Well-Being During the Pandemic. Frontiers in Psychology. doi:10.3389/fpsyg.2020.578395
6. Katharina Weitkamp and Guy Bodenmann (2022). Couples Coping Together: A Scoping Review of the Quantitative and Qualitative Evidence and Conceptual Work Across Three Decades. Frontiers in Psychology. doi:10.3389/fpsyg.2022.876455

Đọc bản gốc tiếng Anh