Ìbéèrè náà.
Ọ̀rọ̀ díẹ̀ ló ní ìwúwo nínú ìbáṣepọ̀ bí ọ̀rọ̀ mẹ́ta wọ̀nyí: “mo nífẹ̀ẹ́ rẹ”. Fún ẹni tí ó fẹ́ràn ẹnìkan tí ó dàgbà pẹ̀lú èdè mìíràn, àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyẹn máa ń gbé ìbéèrè kan dìde ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Bí o bá sọ wọ́n ní èdè tí o kọ́ ní ilé ẹ̀kọ́ tàbí níbi iṣẹ́, ṣé ìtumọ̀ wọn kan náà ni? Nígbà tí ẹnìkejì rẹ bá sì sọ wọ́n fún ọ ní èdè rẹ, tàbí ní èdè tirẹ̀, ṣé wọ́n máa ń dé ọkàn rẹ ní ọ̀nà kan náà?
Èyí kì í ṣe àníyàn kékeré fún àwọn olólùfẹ́ tí wọ́n pàdé láàárín orílẹ̀-èdè méjì. Ọ̀pọ̀ ló ń kọ́ ìbáṣepọ̀ wọn ní èdè kejì tí wọ́n jọ ń sọ, ọ̀pọ̀ ìgbà èdè Gẹ̀ẹ́sì, tí kì í ṣe èdè abínibí ẹnikẹ́ni nínú wọn. Àwọn mìíràn máa ń da èdè pọ̀, wọ́n á máa yí láti ọ̀kan sí èkejì jálẹ̀ ọjọ́. Àpilẹ̀kọ yìí béèrè ohun tí ìwádìí sọ: ṣé ìfẹ́ máa ń pàdánù nǹkan kan nígbà tí o bá fi hàn ní èdè tí kì í ṣe èdè abínibí rẹ?
Ibi tí ọ̀rọ̀ ti ní ìwúwo jùlọ.
Ọ̀kan lára àwọn ìwádìí tó tóbi jùlọ lórí ìbéèrè yìí ni Jean-Marc Dewaele, olùwádìí nípa èdè púpọ̀ ní Birkbeck, University of London, ṣe. Ó bi àwọn àgbàlagbà 1,459 tí wọ́n ń sọ ju èdè kan lọ léèrè, tí wọ́n ní èdè abínibí 77 tó yàtọ̀ síra láàárín wọn, nípa bí wọ́n ṣe ń ní ìmọ̀lára gbólóhùn “I love you” ní èdè kọ̀ọ̀kan tí wọ́n ń sọ.1
Ọ̀pọ̀ jùlọ sọ pé gbólóhùn náà lágbára jùlọ ní èdè abínibí wọn.1 Èyí bá ohun tí ọ̀pọ̀ ènìyàn ń rò lọ́kàn láìronú mu. Èdè tí o dàgbà pẹ̀lú rẹ̀ ni èdè àwọn òbí rẹ, ti ìgbà ọmọdé rẹ, àti ti àwọn ìrírí ìfẹ́ àkọ́kọ́ rẹ. Ọ̀rọ̀ rẹ̀ máa ń dé tí wọ́n ti kún fún ìrántí.
Ṣùgbọ́n ìdáhùn kò rí bákan náà fún gbogbo ènìyàn. Àwọn olùkópa kan rí gbólóhùn náà pé ó lágbára bákan náà ní èdè abínibí wọn àti ní èdè tí wọ́n kọ́ lẹ́yìn náà, àwọn kan sì rí i pé ó lágbára jùlọ ní èdè tí wọ́n kọ́ lẹ́yìn.1 Bóyá ẹnìkan ní ìmọ̀lára ìwúwo ọ̀rọ̀ náà ní èdè tí ó kọ́ lẹ́yìn ní í ṣe pẹ̀lú àwọn nǹkan mélòó kan: bí èdè yẹn ṣe gbajú-gbajà tó nínú ìgbésí ayé rẹ̀, bí ó ṣe kọ́ ọ àti ní ọmọ ọdún mélòó, àti bí ó ṣe gbé ayé tó tí ó sì bá àwọn ènìyàn ṣe tó ní èdè náà.1
Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, ìwúwo ìmọ̀lára kì í ṣe ohun tí a fi ìbí pinnu. Ó máa ń dàgbà pẹ̀lú ìrírí. Èdè tí o fi ń sọ bí ọjọ́ rẹ ṣe lọ, tí o fi ń jiyàn, tí o fi ń rẹ́rìn-ín, tí o sì fi ń tu ẹnìkan nínú lè bẹ̀rẹ̀ sí í gbé ìmọ̀lára gidi, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé o kọ́ ọ nígbà tí o ti dàgbà.
Nígbà tí ìfẹ́ bá ń gbé inú èdè kejì.
Mímọ bí àwọn ènìyàn ṣe ń ní ìmọ̀lára ọ̀rọ̀ jẹ́ ohun kan. Gbígbé gbogbo ìbáṣepọ̀ ní èdè tí kì í ṣe tìrẹ jẹ́ ohun mìíràn. Dewaele àti Lora Salomidou ṣe ìwádìí lórí èyí gan-an, pẹ̀lú ènìyàn 429 tí wọ́n wà nínú ìbáṣepọ̀ tí èdè àti àṣà àwọn méjèèjì ti yàtọ̀ síra, nípa lílo ìwé ìbéèrè orí ayélujára àti ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò tí a kọ sílẹ̀.2
Àwọn àbájáde wọn fi ìpèníjà gidi hàn, àti ọ̀nà tí ó ní ìrètí láti là á kọjá. Èrò yàtọ̀ síra: nǹkan bí ìdámẹ́ta àwọn olùkópa sọ pé àwọn kò ní ìṣòro kankan, nígbà tí nǹkan bí ìdajì mẹ́nu ba ààlà nínú èdè àjèjì náà àti àìsí ìró ìmọ̀lára nínú rẹ̀.2 Àwọn kan ṣàpèjúwe bí wọ́n ṣe ní ìmọ̀lára pé ọ̀rọ̀ tí wọ́n rí lò kò tó, tàbí pé ọ̀rọ̀ tiwọn, tàbí ti ẹnìkejì wọn, kò dún bí òótọ́ inú tó ní ìbẹ̀rẹ̀ ìbáṣepọ̀ náà.2
Lẹ́yìn náà, nǹkan kan yí padà. Fún ohun tó ju ìdá mẹ́ta nínú mẹ́rin àwọn olùkópa, àwọn ìdènà wọ̀nyẹn rọ̀ láàárín oṣù díẹ̀.2 Àwọn ìbáṣepọ̀ tó pẹ́ sí i mú ohun tí àwọn olùwádìí pè ní ìbáṣepọ̀ ìmọ̀lára nínú èdè àjèjì wá, èdè ẹnìkejì sì sábà di èdè ọkàn.2 Àwọn olùwádìí tún rí i pé ó ṣeé ṣe jù fún àwọn obìnrin láti gba èdè ẹnìkejì wọn mọ́ra.2 Ìdámẹ́rin àwọn olùkópa sì ṣàpèjúwe ohun kan tí ọ̀pọ̀ ènìyàn kò retí: ìmọ̀lára òmìnira ọkàn nínú èdè àjèjì náà.2
Kókó tó kẹ́yìn yìí yẹ fún ìrònú díẹ̀. Fún àwọn ènìyàn kan, èdè kejì máa ń dà bí ẹni pé ó ní òmìnira sí i. Kò gbé àwọn òfin, ìtìjú tàbí ohùn ẹbí tí èdè abínibí wọn gbé. Sísọ “mo nífẹ̀ẹ́ rẹ” ní èdè tuntun lè dà bí sísọ ọ́ fún ìgbà àkọ́kọ́, láìsí ìtàn tí ó so mọ́ ọn.
Àpilẹ̀kọ mìíràn tí ó jẹmọ́ ọn láti ọwọ́ Dewaele wo àwọn ìpèníjà tí irú àwọn olólùfẹ́ bẹ́ẹ̀ ń dojú kọ nínú fífi ìmọ̀lára hàn ní àwòfín.3 Ọ̀pọ̀ jùlọ àwọn olùkópa sọ pé àwọn ní ìṣòro díẹ̀, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ jùlọ gbà pé ìfẹ́ àti kíkọ́ àṣà ìmọ̀lára, ìyẹn kíkọ́ díẹ̀díẹ̀ bí ìmọ̀lára ṣe ń ṣiṣẹ́ nínú èdè àti àṣà ẹnìkejì, ló ràn wọ́n lọ́wọ́ láti borí ìdènà èdè.3 Àpilẹ̀kọ náà parí pé àwọn olólùfẹ́ wọ̀nyí dojú kọ àwọn ìpèníjà tó lágbára, tí kò tilẹ̀ ṣeé retí rárá nígbà mìíràn, nínú sísọ ìmọ̀lára jáde, ṣùgbọ́n ní gbogbogbòò wọ́n borí wọn lẹ́yìn oṣù díẹ̀.3
Kì í ṣe èdè nìkan. Àṣà náà ni.
Ìpele mìíràn tún wà nínú èyí, ó sì lè fa àìgbọ́ra-ẹni-yé kódà láàárín àwọn tí wọ́n ń sọ èdè kejì kan náà dáadáa. Àwọn àṣà yàtọ̀ síra nínú iye ìgbà tí àwọn ènìyàn máa ń sọ “mo nífẹ̀ẹ́ rẹ”, àti ẹni tí wọ́n ń sọ ọ́ fún.
Ìwádìí kan tí Catherine Caldwell-Harris, Ann Kronrod àti Joyce Yang ṣe fi bí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yunifásítì ní Beijing àti Shanghai ṣe ń lo gbólóhùn èdè Ṣáínà fún “mo nífẹ̀ẹ́ rẹ” wé bí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Amẹ́ríkà ṣe ń lo gbólóhùn èdè Gẹ̀ẹ́sì ní Amẹ́ríkà.4 Lápapọ̀, àwọn olùkópa ará Ṣáínà kì í fẹ́ fi ìfẹ́ hàn jáde bíi ti àwọn ará Amẹ́ríkà, ìyàtọ̀ tó hàn jùlọ sì ni pé wọ́n máa ń yẹra fún gbólóhùn náà pẹ̀lú ẹbí, pàápàá pẹ̀lú àwọn òbí.4
Àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì tún fúnni ní ìdí tó yàtọ̀ síra fún sísọ ọ́. Àwọn ìdí tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Amẹ́ríkà mẹ́nu bà jùlọ ní í ṣe pẹ̀lú bí sísọ “mo nífẹ̀ẹ́ rẹ” fúnra rẹ̀ ṣe ṣe pàtàkì, nígbà tí èyí ni ìdí tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ará Ṣáínà mẹ́nu bà kéré jùlọ.4 Àwọn ará Ṣáínà tí wọ́n ní àṣà méjì tí a fọ̀rọ̀ wá lẹ́nu wò ṣàpèjúwe àwọn ìṣe ìtọ́jú, tàbí kódà sísọ “I love you” ní èdè Gẹ̀ẹ́sì, gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó dípò sísọ ọ́ ní èdè Ṣáínà.4 Àwọn olùwádìí so àpẹẹrẹ yìí mọ́ ìyàtọ̀ láàárín àwọn àṣà tí ìtumọ̀ ti ń wá jùlọ láti inú ọ̀rọ̀ àti àwọn àṣà tí ọ̀pọ̀ ìtumọ̀ ti ń wá láti inú àyíká àti ìṣe.4
Fún àwọn olólùfẹ́ láti àṣà méjì tó yàtọ̀, èyí ṣe pàtàkì. Ẹnì kan lè máa dúró de ọ̀rọ̀ náà, nígbà tí ẹnìkejì ń sọ ọ́ lójoojúmọ́ ní ọ̀nà mìíràn: oúnjẹ tí ó sè, àtẹ̀jíṣẹ́ tí ó ń béèrè bóyá o ti jẹun, ìrìnàjò gígùn tí ó rìn láìráhùn. Kò sí ẹni tí ó ṣe àṣìṣe. Wọ́n ń sọ ẹ̀ka èdè ìfẹ́ tó yàtọ̀ síra, apá kan iṣẹ́ ìbáṣepọ̀ sì ni kíkọ́ láti gbọ́ méjèèjì.
Ohun tí èyí túmọ̀ sí fún àwọn olólùfẹ́ láti orílẹ̀-èdè tó yàtọ̀.
Ìwádìí náà fúnni ní àwọn ẹ̀kọ́ mélòó kan tí a lè lò fún àwọn olólùfẹ́ tí kò ní èdè abínibí kan náà.
Àkọ́kọ́, ìtìjú àti àìmọ̀ọ́ṣe ní ìbẹ̀rẹ̀ jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀, ó sì sábà máa ń kọjá lọ. Nínú ìwádìí ńlá lórí àwọn olólùfẹ́, nǹkan bí ìdajì ṣàpèjúwe ààlà nínú èdè àjèjì, ṣùgbọ́n fún ohun tó ju ìdá mẹ́ta nínú mẹ́rin lọ, àwọn ìdènà náà pòórá láàárín oṣù díẹ̀.2 Bí ọ̀rọ̀ rẹ bá dà bí ẹni pé kò tó ní ìbẹ̀rẹ̀, kì í ṣe àmì pé ìmọ̀lára rẹ kò tó.
Èkejì, ìmọ̀lára máa ń dàgbà nínú èdè nípa lílò ó. Ìwúwo “mo nífẹ̀ẹ́ rẹ” ní èdè tí a kọ́ lẹ́yìn ní í ṣe pẹ̀lú bí àwọn ènìyàn ṣe gbé ayé tó tí wọ́n sì bá àwọn ènìyàn ṣe tó nínú èdè náà.1 Bí o bá ṣe ń pín ìgbésí ayé gidi púpọ̀ sí i nínú èdè kan, bẹ́ẹ̀ ni ó ṣe lè gbé ìmọ̀lára púpọ̀ sí i. Sísọ̀rọ̀ nípa àwọn nǹkan ojoojúmọ́, kì í ṣe àwọn ohun ńlá nìkan, jẹ́ ara bí èyí ṣe ń ṣẹlẹ̀.
Ẹ̀kẹta, ẹ kọ́ díẹ̀ nínú èdè ara yín, pàápàá àwọn ọ̀rọ̀ tó ṣe pàtàkì. Bí àkókò ti ń lọ, èdè ẹnìkejì sábà di èdè ọkàn.2 Gbígbọ́ ọ̀rọ̀ ìfẹ́ díẹ̀ péré ní èdè abínibí rẹ, láti ẹnu ẹni tí ó kọ́ wọn nítorí rẹ, lè ní ìwúwo tí ọ̀rọ̀ tó dán mọ́rán ní èdè kejì tí ẹ jọ ń sọ kì í ní nígbà mìíràn.
Ẹ̀kẹrin, ẹ sọ̀rọ̀ nípa bí a ṣe ń fi ìfẹ́ hàn nínú ẹbí àti àṣà yín. Àwọn kan máa ń sọ “mo nífẹ̀ẹ́ rẹ” léraléra tí ó sì rọrùn fún wọn; àwọn mìíràn máa ń fi ìṣe hàn ín, wọn kì í sì sábà sọ ọ́, tàbí kí wọ́n má sọ ọ́ rárá.4 Bíbi ẹnìkejì rẹ léèrè bí a ṣe ń fi ìfẹ́ hàn nínú ilé tí ó ti dàgbà lè dènà ọ̀pọ̀ ìrora, kí ó sì ran ẹ̀yin méjèèjì lọ́wọ́ láti kíyèsí ìfẹ́ tí ó ti wà níbẹ̀ tẹ́lẹ̀.
Níkẹyìn, ẹ rántí pé ìtumọ̀ jẹ́ afárá, kì í ṣe ohun tí ó dípò. Àwọn irinṣẹ́ tí ń túmọ̀ àtẹ̀jíṣẹ́ lè ran ènìyàn méjì lọ́wọ́ láti gbọ́ ara wọn yé láti ọjọ́ àkọ́kọ́. Ṣùgbọ́n ìwádìí fi hàn pé ìsúnmọ́ra tó jinlẹ̀ jùlọ máa ń wá láti inú iṣẹ́ díẹ̀díẹ̀ tí a jọ ń ṣe láti kọ́ bí ẹnìkejì ṣe ń ní ìmọ̀lára, ní ọ̀rọ̀ rẹ̀ àti ní ọ̀nà rẹ̀.23
Ìdáhùn náà.
Nítorí náà, ṣé ìfẹ́ máa ń pàdánù nǹkan kan ní èdè kejì? Fún ọ̀pọ̀ ènìyàn, ní ìbẹ̀rẹ̀, ó lè dà bẹ́ẹ̀. Ọ̀pọ̀ jùlọ àwọn tí wọ́n ń sọ èdè púpọ̀ ní ìmọ̀lára “mo nífẹ̀ẹ́ rẹ” lágbára jùlọ ní èdè abínibí wọn, nǹkan bí ìdajì àwọn tí wọ́n wà nínú ìbáṣepọ̀ tí kò ní èdè abínibí kan náà sì ṣàpèjúwe ààlà gidi ní ìbẹ̀rẹ̀.12
Ṣùgbọ́n ìwádìí tún fi hàn bí àlàfo yẹn ṣe máa ń dí kíákíá. Fún ọ̀pọ̀ jùlọ àwọn olólùfẹ́, àwọn ìdènà máa ń pòórá láàárín oṣù díẹ̀, èdè ẹnìkejì sì lè di èdè ọkàn.23 Ìfẹ́ kò ní láti dé ní èdè abínibí rẹ kí ó tó túmọ̀ sí ohun gbogbo. Ó lè dàgbà nínú èdè tuntun, ní ìjíròrò kan lẹ́yìn òmíràn.
Àwọn orísun.
- Jean-Marc Dewaele (2008). The emotional weight of “I love you” in multilinguals’ languages. Journal of Pragmatics, 40(10), 1753–1780. doi:10.1016/j.pragma.2008.03.002
- Jean-Marc Dewaele and Lora Salomidou (2017). Loving a partner in a foreign language. Journal of Pragmatics, 108, 116–130. doi:10.1016/j.pragma.2016.12.009
- Jean-Marc Dewaele (2018). Pragmatic challenges in the communication of emotions in intercultural couples. Intercultural Pragmatics, 15(1), 29–55. doi:10.1515/ip-2017-0029
- Catherine Caldwell-Harris, Ann Kronrod and Joyce Yang (2013). Do more, say less: Saying “I love you” in Chinese and American cultures. Intercultural Pragmatics, 10(1), 41–69. doi:10.1515/ip-2013-0002